Ο μοναχικός θρήνος - το ζεϊμπέκικο

zemp

Το ζεϊμπέκικο δύσκολα χορεύεται. Δεν έχει βήματα· είναι ιερατικός χορός με εσωτερική ένταση και νόημα που ο χορευτής οφείλει να το γνωρίζει και να το σέβεται.

Είναι η σωματική έκφραση της ήττας. Η απελπισία της ζωής. Το ανεκπλήρωτο όνειρο. Είναι το «δεν τα βγάζω πέρα». Το κακό που βλέπεις να έρχεται. Το παράπονο των ψυχών που δεν προσαρμόστηκαν στην τάξη των άλλων.

Το ζεϊμπέκικο δεν χορεύεται ποτέ στην ψύχρα ει μη μόνον ως κούφια επίδειξη. Ο χορευτής πρέπει πρώτα «να γίνει», να φτιάξει κεφάλι με ποτά και όργανα, για να ανέβουν στην επιφάνεια αυτά που τον τρώνε. Η περιγραφή της προετοιμασίας είναι σαφής:

Παίξε, Χρήστο, το μπουζούκι,

ρίξε μια γλυκιά πενιά,

σαν γεμίσω το κεφάλι,

γύρνα το στη ζεϊμπεκιά.

(Τσέτσης) 

ZEIMPEKIKO

Ο αληθινός άντρας δεν ντρέπεται να φανερώσει τον πόνο ή την αδυναμία του· αγνοεί τις κοινωνικές συμβάσεις και τον ρηχό καθωσπρεπισμό. Συμπάσχει με τον στίχο ο οποίος εκφράζει σε κάποιον βαθμό την προσωπική του περίπτωση, γι' αυτό επιλέγει το τραγούδι που θα χορέψει και αυτοσχεδιάζει σε πολύ μικρό χώρο ταπεινά και με αξιοπρέπεια. Δεν σαλτάρει ασύστολα δεξιά κι αριστερά· βρίσκεται σε κατάνυξη. Η πιο κατάλληλη στιγμή για να φέρει μια μαύρη βόλτα είναι η στιγμή της μουσικής γέφυρας, εκεί που και ο τραγουδιστής ανασαίνει.

Ο σωστός χορεύει άπαξ· δεν μονοπωλεί την πίστα. Το ζεϊμπέκικο είναι σαν το «Πάτερ Ημών». Τα είπες όλα με τη μία.

Τα μεγάλα ζεϊμπέκικα είναι βαριά, θανατερά:

Ίσως αύριο χτυπήσει πικραμένα

του θανάτου η καμπάνα και για μένα.

(Τσιτσάνης)

 *****

Τι πάθος ατελείωτο που είναι το δικό μου,

όλοι να θέλουν τη ζωή κι εγώ το θάνατό μου.

(Βαμβακάρης) 

Το ζεϊμπέκικο δεν σε κάνει μάγκα*· πρέπει να είσαι για να το χορέψεις. Οι τσιχλίμαγκες με το τζελ που πατάνε ομαδικά σταφύλια στην πίστα εκφράζουν ακριβώς το χάος που διευθετεί η εσωτερική αυστηρότητα και το μέτρο του ζεϊμπέκικου.

Το ζεϊμπέκικο δεν χορεύεται σε οικογενειακές εξόδους ή γιορτές στο σπίτι· απάδει προς το πνεύμα. Πόσο μάλλον όταν υπάρχουν κουτσούβελα που κυκλοφορούν τριγύρω παντελώς αναίσθητα.

Είναι χορός μοναχικός. Όταν το μνήμα χάσκει στα πόδια σου, ο τόπος δεν σηκώνει άλλον. Είναι προσβολή να ενοχλήσει μια ξένη κι απρόσκλητη παρουσία. Γι' αυτό κάποιοι ανίδεοι αριστεροί διανοούμενοι ερμήνευσαν την επιβεβλημένη ερημία του χορού με τα δικά τους φοβικά σύνδρομα· αποκάλεσαν το ζεϊμπέκικο «εξουσιαστικό χορό», που περιέχει, δήθεν, μια «αόρατη απειλή». Είδαν, φαίνεται, κάποιον σκυλόμαγκα να χορεύει και τρόμαξαν. Όμως, και έναν κυριούλη αν ενοχλήσεις στο βαλσάκι του, κι αυτός θα αντιδράσει.

55_Rebetiko.TIF

Το ζεϊμπέκικο δεν είναι γυναικείος χορός. Απαγορεύεται αυστηρώς σε γυναίκα να εκδηλώσει καημούς ενώπιον τρίτων· είναι προσβολή γι' αυτόν που τη συνοδεύει. Αν δεν είναι σε θέση να ανακουφίσει τον πόνο της, αυτό τον μειώνει ως άντρα και δεν μπορεί να το δεχτεί. Και στο μάτι δεν κολλάει.

Μια γυναίκα δεν είναι μάγκας· είναι θηλυκό ή τίποτα. Κι ένας άντρας, πρώτα αρσενικό και μετά όλα τ' άλλα. Αυτό είναι το αρχέτυπο. Κι αν το εποικοδόμημα γέρνει καμιά φορά χαρωπά, η βάση μένει ακλόνητη. Εξαιρούνται οι γυναίκες μεγάλης ηλικίας που μπορεί να έχουν προσωπικά βάσανα: χηρεία ή πένθος για παιδιά. (Κι όμως είδα σπουδαίο ζεϊμπέκικο από δύο γυναίκες· τη Λιλή Ζωγράφου, που αυτοσχεδίαζε έχοντας αγκαλιάσει τον εαυτό της από τους ώμους με τα χέρια χιαστί σαν αρχαία τραγωδός· και μια νεαρή πουτάνα σε ένα καταγώγιο των Τρικάλων, πιο αυτεξούσια απ' όλους τους αρσενικούς εκεί μέσα.)

Η μεγάλη ταραχή είναι οι χωρικοί. Σε πλατείες χωριών, με την ευκαιρία του τοπικού πανηγυριού ή άλλης γιορτής, κάτι καραμπουζουκλήδες ετεροδημότες χορεύουνε ζεϊμπέκικο στο χώμα· προφανώς για να δείξουνε στους συγχωριανούς τους πόσο μάγκες γίνανε στην πόλη. Οι άνθρωποι της υπαίθρου δεν έχουν μπει στο νόημα κι ούτε μπορούν να εννοήσουν. Τα δικά τους ζόρια είναι κυκλικά· έρχονται, περνάνε και ξαναέρχονται σαν τις εποχές του χρόνου. Δεν είναι όλη η ζωή ρημάδι. Γι' αυτό χορεύουν εξώστρεφα, κάνουν φούρλες, σηκώνουν το γόνατο ή όλο το πόδι, κοιτάνε τους γύρω αν τους προσέχουν, χαμογελάνε χορεύοντας. Μιλάνε με τον Θεό των βροχών και του ήλιου, όχι τον σκοτεινό Θεό του χαμόσπιτου και των καταγωγίων.

Δεν γίνεται καν λόγος για το τσίρκο που χορεύει επιδεικτικά, σηκώνει τραπέζια με τα δόντια και ισορροπεί ποτήρια στο κεφάλι του. Ή τη φρικώδη καρικατούρα ζεϊμπέκικου που παρουσιάζουν οι χορευτές στις παλιές ελληνικές ταινίες και προσφάτως στα τηλεοπτικά σόου.

Το ζεϊμπέκικο είναι κλειστός χορός, με οδύνη και εσωτερικότητα. Δεν απευθύνεται στους άλλους. Ο χορευτής δεν επικοινωνεί με το περιβάλλον. Περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του, τον οποίο τοποθετεί στο κέντρο του κόσμου. Για πάρτη του καίγεται, για πάρτη του πονάει και δεν επιζητεί οίκτο από τους γύρω. Τα ψαλίδια, τα τινάγματα, οι ισορροπίες στο ένα πόδι είναι για τα πανηγύρια. Το πολύ να χτυπήσει το δάπεδο με το χέρι «ν' ανοίξει η γη να μπει». Και, όσο χορεύει, τόσο μαυρίζει. Πότε μ' ανοιχτά τα μπράτσα μεταρσιώνεται σε αϊτό που επιπίπτει κατά παντός υπεύθυνου για τα πάθη του και πότε σκύβει τσακισμένος σε ικεσία προς τη μοίρα και το θείο.

Τα παλαμάκια που χτυπάνε οι φίλοι ή οι γκόμενες καλύτερα να λείπουν. Ο πόνος του άλλου δεν αποθεώνεται. Το πιο σωστό είναι να περιμένουν τον χορευτή να τελειώσει και να τον κεράσουν. Να πιούνε στην υγειά του· δηλαδή να του γιάνει ο καημός που τον έκανε να χορέψει.

1150

Ειπώθηκε πως το ζεϊμπέκικο σβήνει. Ο αρχαϊκός χορός της Θράκης που τον μετέφεραν οι ζεϊμπέκηδες στη Μικρά Ασία και τον επανέφεραν στην Ελλάδα οι πρόσφυγες του 1922 έχει ολοκληρώσει τον ιστορικό του κύκλο· δεν έχει θέση σε μια νέα κοινωνία με άλλα αιτήματα και άλλες προτεραιότητες. Μπορεί και να γίνει έτσι. Αν χαθούν η αδικία, ο έρωτας και ο πόνος· αν βρεθεί ένας άλλος τρόπος που οι άντρες θα μπορούν να εκφράζουν τα αισθήματά τους με τόση ομορφιά και ευγένεια, μπορεί να χαθεί και το ζεϊμπέκικο.

Όμως βλέπεις μερικές φορές κάτι παλικάρια να γεμίζουν την πίστα με ήθος και λεβεντιά που σε κάνουν να ελπίζεις όχι απλώς για τον συγκεκριμένο χορό, αλλά για τον κόσμο ολόκληρο.

---------

* Ο μάγκας είναι άντρας σεμνός, καλοντυμένος και μοναχικός. Δεν είναι επιδεικτικό κουτσαβάκι και αλανιάρης. Όπως αναφέρεται και στο Μείζον Ελληνικό Λεξικό, «μάγκας: έξυπνος και με συμπεριφορά που ταιριάζει σε άντρα».

 Άρθρο του Διονύση Χαριτόπουλου στην εφημερίδα Τα Νέα, 14/9/2002. 

Αντικλείδι , http://antikleidi.com

 Συναφές: 

Εγχειρίδιο Βλακείας

Μοντέρνες δουλειές , αλλοτρίωση της εργασίας.

Η ιστορία του ρεμπέτικου

17 CommentsLeave a comment

  • Συμφωνώ με τα γραφόμενα. Στο Ζειμπέκικο ο χορευτής παίρνει την δύναμη της γής, την δείχνει στο σώμα του και την φθάνει στου ουρανό

  • Συγχαρητήρια για το άρθρο σας. Επειδή έχω ασχοληθεί χορεύοντας χρόνια σε μιά σχολή χορού, θα ήθελα να σας διορθώσω πως το ζειμπέκικο έχει βήματα.
    Επίσης ένα περίεργο που μου έχει συμβεί σε μαγαζί μετά από βάπτιση , με παρακαλούσαν όλοι να σηκωθώ να χορέψω ένα ζειμπέκικο , και όταν επιτέλους σηκώθηκα , δεν μου έδωσαν καμία σημασία , ο κόσμος συζητούσαν μεταξύ τους και εγώ χόρευα μόνος μου.

    • ΔΕΝ έχει βήματα.- Βήματα έχει το ζειμπέκικο της σχολής όπως λες και συ, που σε καμία περίπτωση δεν συγκρίνεται με το ΖΕΙΜΠΕΚΙΚΟ. Όσο για τις γυναίκες, είναι το τσιφτετέλι.-

  • Αυτό είναι ένα ωραίο ζεϊμπέκικο:
    http://www.youtube.com/watch?v=CDJff-R4KGo

    Ο μπάρμπας είναι φάτσα, έχει γίνει και σηκώνεται. Μπορεί κανείς να διαφωνήσει με ένα-δυο κόλπα του, όμως το σύνολο είναι αυθεντικό και αντρίκιο.

  • Ο Διονύσης Χαριτόπουλος είναι ένας από τους λίγους ανθρώπους που έχουν πιάσει το σφυγμό της μαγκιάς και κατ΄επέκταση και του ζεϊμπέκικου. Και αυτό δεν είναι τυχαίο! Αν κάποια στιγμή δεν έγινε το μέσον και ο τρόπος να βγάλεις τον καημό σου, δεν ..χορεύεις ζεϊμπέκικο!! Δυο συμπληρώσεις-διορθώσεις τώρα. Πρώτα για τα βήματα. Το ζεϊμπέκικο δεν έχει βήματα, εσύ έχεις τα δικά σου βήματα και προσπαθείς να τα εντάξεις στα 9/8!! Αν μάθεις τσάμικο, μπορείς να χορέψεις και με έναν κάτοικο άλλης πόλης. Αν μάθεις ζεϊμπέκικο -ποτέ δεν το μαθαίνεις γιατί, κάθε φορά το χορεύεις διαφορετικό!- δεν θα βρεις όμοιό σου σε όλη τη γη!!!! Για το ζεϊμπέκικο το γυναικών. Μέχρι σχεδόν κοντά στο τέλος της δεκαετίας του '60 απαγορευόταν δημοσίως ο ζεϊμπέκικος χορός από μια γυναίκα. Ήταν άγραφος νόμος και το κρατούσε όλη η μαγκιά της νύχτας και, θέλοντας και μη, το ακολουθούσαν και όποιοι νεωτερίζοντες. Η μόνη γυναίκα που είχε το ελεύθερο να χορέψει, ήταν η πουτάνα. Όχι η όποια πουτάνα, αλλά η επίσημη, η ''δηλωμένη'' που λέμε. Αν παρ'ελπίδα ήταν νεοφερμένη στο χώρο, στο μαγαζί που θα ζητούσε να χορέψει έπρεπε να έχει τέσσερις-πέντε να μαρτυρήσουν υπέρ της ή και το αφεντικό. Θα μου πείτε, που να μαρτυρήσουν, απλά, στη συντεχνία της μαγκιάς που παρόλο που είχε βαθιές διαφορές, κατά παρέα και κατ' άτομο, σε κάτι ζητήματα σαν αυτό, ήταν ..μονολιθική!!!

  • Παιδια πολλες φόρμες και πολλά πρέπει διαβάζω στο άρθρο (α! και τον ορισμό του μάγκα!!!)...αν το ζεϊμπέκικο ειναι αυθεντική έκφραση αφήστε την να είναι πηγαία οπως βγαίνει απο τον καθενα.
    Και οσον αφορα οτι δε το χορευουν οι γυναικες εκτος απο το οτι εχει καταριφθει στην πραξη ειναι και φαλοκρατικο...δλδ οταν χορευει ο αντρας δεν προσβαλλει την γυναικα κ γινεται μονο το αναποδο ?
    Ωστοσο σε πολλα σημεια συμφωνω με το αρθρο...οτι το χρησιμοποιουν για επιδειξη μονο ας πουμε κατι με το οποιο διαφωνω και εγω.

    "Αν χαθούν η αδικία, ο έρωτας και ο πόνος· αν βρεθεί ένας άλλος τρόπος που οι άντρες θα μπορούν να εκφράζουν τα αισθήματά τους με τόση ομορφιά και ευγένεια, μπορεί να χαθεί και το ζεϊμπέκικο."->υπαρχει κ αλλος τροπος το Τανγκο, ετσι για να μην ξεχνιομαστε...

    • Συμφωνώ απόλυτα με τα σχόλια σας! Κυρίως δε στην αναφορά σας για το αν χορεύεται ή όχι από γυναίκες! Ειδικά στις μέρες μας οι περισσότερες γυναίκες που γνωρίζω είναι το ίδιο αυτεξούσιες κι αυτόνομες οικονομικά και κοινωνικά με τους άνδρες έχουν σαν φύλο βιώσει εμπειρίες πόνου, απογοήτευσης ερωτικής ή επαγγελματικής, προδοσίας ερωτικής ή επαγγελματικής και γενικότερα εκτίθενται σε προκλήσεις ίδιες πια με τους άντρες! Πράγμα που σημαίνει αν μη τι άλλο πως οι ίδιοι λόγοι που ωθούν έναν άντρα να εκφραστεί μέσω του συγκεκριμένου χορού ισχύουν και για τις γυναίκες!!! Κι όσο για την θυληκότητά τους... προσωπικά πιστεύω πως ενισχύεται όταν δηλώνουν με ζειμπέκικο τον εσωτερικό καϋμό τους. Και μάλιστα το κάνουν με ένα πολύ γυναικείο πολύ θηλυκό τρόπο!!!

      • Ωραία τοποθέτηση, είναι ενδιαφέρον να έχουμε και τη γυναικεία άποψη πάνω σε αυτό:)

      • Και εγω συμφωνω μαζι σου Γιωργο.Δεν μπορω να δεχτω τον ισχυρισμο πως μονο οι αντρες εχουν δικαωμα να εξωτερικευσουν και να βιωσουν τον καημο τους,και οι γυναικες πρεπει να πνιγοντε μη τυχον και προσβαλουν τον αντρα που τις συνοδευει.Αν μη τι αλλο εχουν δικαωμα να ζησουν τον πονο τους και αλλες γυναικες που απλα βιωνουν τη μοναξια τους, εναν επωδινο χωρισμο, μια προδοσια φιλιας, καθως και νεες κοπελες (οχι μονο μεγαλης ηλικιας οπως αναφερθηκε)που βιωνουν ενα πενθος.Για μενα δεν εχει σχεση το φυλο του ανθρωπου που χορευεο ζεμπεκικο αλλα τα συναισθηματα που βγαζει εκεινη την στιγμη, την ωρα της αυτοσυγκεντροσυνης σε αυτο που τον/την βασανιζει.Δεν μου αρεσει να βλεπω ανθρωπους που σκοτωνουν με τις αεροπλανικες φιγουρες αυτον τον μαγικο χορο.για να ακουσουν μονο μπραβο ή χειροκροτημα.Το ωραιοτερο ζεμπεκικο που ειδα το χορεψε ενας αθλητης πανω σε αναπηρικο αμαξιδιο.Ηταν η πρωτη φορα που εκλαψα απο συγκινηση για αυτον τον λεβεντη..Το ωραιοτερο ζεμπεκικο γυναικας το χορεψε για μενα η Μαρια Σταφυλοπατη στην εκπομπη ΄΄στην υγεια μας''.

  • ''Τα παλαμάκια που χτυπάνε οι φίλοι ή οι γκόμενες καλύτερα να λείπουν''.Αν εισαι απο τις ''μαγκες'' που θεωρουν τις γυναικες γκομενες αστο φιλε μου.......

    • Δε γνωρίζω τον Χαριτόπουλο προσωπικά οπότε δεν μπορώ να εκφέρω άποψη για τον άνθρωπο Χαριτόπουλο.Έχοντας όμως διαβάσει κάποια βιβλία του με πιο πρόσφατο το ''Εκ Πειραιώς'' μπορώ να εκφέρω άποψη για τον συγγραφέα Χαριτόπουλο.Σε διαβεβαιώνω πως στο βιβλίο αυτό αποθεώνει τη γυναίκα δείχνοντας απέραντο σεβασμό και αγάπη στο πρόσωπο της.
      Επίσης δεν ξέρω αν ο Χαριτόπουλος είναι ο ίδιος μάγκας και αν οι θέσεις του και η βαθιά γνώση του γύρω από τη μαγκιά που είναι αποτέλεσμα βιωμάτων-παραστάσεων καθώς και του του τόπου και χρόνου όπου μεγάλωσε συμπίπτουν με τον τρόπο ζωής του όμως σίγουρα στη φράση που σε ενόχλησε δε χαρακτηρίζει συλλήβδην όλες τις γυναίκες ως γκόμενες.
      Απλώς ξέρει να διακρίνει τα θηλυκά σε γυναίκες και γκόμενες όπως ξέρει να ξεχωρίζει τις πόρνες σε πουτάνες φανερές και δηλωμένες και άρα τίμιες και σε κρυφοπουτάνες που πλασσάρονται ως καθωσπρέπει ''κυρίες'' στην κοινωνία,στο χώρο εργασίας τους,στο φιλικό τους κύκλο κλπ.
      Δεν είναι όλες οι γυναίκες ίδιες όπως δεν είναι και όλοι οι άντρες ίδιοι.
      Όταν λοιπόν γράφει για γκόμενες εννοεί τις γκόμενες και ό,τι καταλαβαίνεις από 'κει και πέρα.

  • Το ζειμπεκικο ειναι αντρικος χορος βρε χιαβανια.Το τσιφτετελι ειναι γυναικειος..απλα λογω των πολλων πουστηδων και των αμετρητων πουτανων της κοινωνιας μας εχουν χαθει οι αρχες και σε αυτο το θεμα του χορου.!

  • συγχαρητηρια για το αρθρο σας,απο τα καλυτερα που εχω διαβασει

Leave a Reply

%d bloggers like this: