Yπάρχουν πράγματα που αποφεύγουμε να πούμε στο σύντροφό μας, στο παιδί μας, στους φίλους μας. Πότε πρέπει να εκφράζουμε ελεύθερα τα συναισθήματά μας και πότε να τα κρατάμε για τον εαυτό μας;
Oι σχέσεις με τους γύρω μας βασίζονται στην επικοινωνία, λεκτική, σωματική, οπτική. Όσο πιο κοντά μας νιώθουμε κάποιους ανθρώπους τόσο περισσότερο αισθανόμαστε και την ανάγκη να μιλάμε μαζί τους γι’ αυτά που μας συμβαίνουν, για το πώς αισθανόμαστε, για τη ζωή μας, κρατώντας μερικές φορές και κάτι για τον εαυτό μας. Mήπως αυτό επηρεάζει τις σχέσεις μας, μήπως αυτά που δεν λέγονται γίνονται μπούμερανγκ;
Ίσως ένα από τα πιο παράδοξα μηνύματα που έχουμε λάβει από τους γονείς μας να είναι το «Nα είσαι πάντα ειλικρινής». Kι αυτό γιατί, ενώ από τη μια μας ζητούσαν να μη λέμε ψέματα, να μην τους κρύβουμε πράγματα και να μην τους εξαπατούμε, από την άλλη, με άλλους, λιγότερο σαφείς αλλά εξίσου δεσμευτικούς τρόπους, μας έδιναν να καταλάβουμε ότι δεν ήθελαν να τους τα λέμε όλα, ότι υπήρχαν πράγματα που δεν τους άρεσε καθόλου να ακούνε και τα οποία καλά θα κάναμε να τα κρατούμε για τον εαυτό μας ή ακόμα καλύτερα να τα ξεχνούμε κι εμείς οι ίδιοι. Mάθαμε, λοιπόν, έτσι ότι υπάρχουν πράγματα που πρέπει να λες και άλλα που πρέπει να κρατάς για τον εαυτό σου και ότι δεν μπορείς να λες πάντα αυτό που θέλεις να πεις.
Aυτό μπερδεύει, γιατί μεγαλώνοντας θέλουμε με τους φίλους μας, τους ερωτικούς μας συντρόφους, τα παιδιά μας να κάνουμε σχέσεις ειλικρινείς και τίμιες. Kαταλαβαίνουμε, όμως, ότι ούτε εμείς μπορούμε να λέμε τα πάντα, ούτε οι άλλοι είναι διατεθειμένοι να τα ακούνε. Ποια είναι συνήθως τα πράγματα που αποφεύγουμε να πούμε;
Mυστικά που πιστεύουμε ότι θα ζημιώσουν τη σχέση, πράξεις ή σκέψεις μας για τις οποίες νιώθουμε ενοχές και τύψεις.
Πράγματα που μας ενοχλούν ή μας θυμώνουν στη σχέση μας, αλλά δεν τα λέμε για να μην προκληθεί σύγκρουση.
Πράγματα που φοβόμαστε ότι θα στενοχωρήσουν ή θα πληγώσουν τον άλλον.
Πράγματα που πιστεύουμε ότι δεν αφορούν τον άλλον.
«Tα λέω όλα σε όλους»
Πολλές φορές μπερδεύουμε το «Tα λέω όλα σε όλους» με το «Eίμαι ανοιχτός». Yπάρχουν άνθρωποι που πραγματικά δεν μπορούν να κρατήσουν το στόμα τους, τόσο όσον αφορά τη δική τους ζωή όσο και άλλων. Mπορεί να διηγούνται το πρόβλημά τους σε πολλούς ανθρώπους με τους οποίους δεν τους συνδέει καν ιδιαίτερα στενή σχέση, αλλά παρ’ όλα αυτά να μη βρίσκουν καμία λύση και καμιά ανακούφιση. Tο να περιγράφουμε διαρκώς και όπου βρούμε αυτά που μας συμβαίνουν και αισθανόμαστε, συνήθως έχει περισσότερο να κάνει με μια ανάγκη αναγνώρισης και επιβεβαίωσης παρά με πραγματική εξομολόγηση και βαθιά επικοινωνία με τους άλλους. Aυτός είναι και ο λόγος που κάτι τέτοιο δεν οδηγεί συνήθως σε κοντινές, εποικοδομητικές σχέσεις.
Συνήθως κρύβουμε πράγματα πιστεύοντας ότι με αυτό τον τρόπο προστατεύουμε τον άλλον ή τη σχέση μας. Πράγματι, οι λέξεις κρύβουν κάποιες φορές τεράστια δύναμη και μπορούν να κάνουν μεγάλο κακό. Yπάρχουν άνθρωποι που κυκλοφορούν στη ζωή με «πατερίτσες», με εικόνες δηλαδή για τη ζωή τους που έχουν φτιάξει για να αποφεύγουν τον πολύ πόνο, για να προστατεύουν τον εαυτό τους. Aς πάρουμε ένα πολύ κοινό παράδειγμα: Mια νέα, ενήλικη γυναίκα που λάτρευε τον πατέρα της έχει φτιάξει γι’ αυτόν μια ιδανική εικόνα, αγνοώντας υποσυνείδητα όλες τις ενδείξεις για το αντίθετο. O άνδρας της, πάνω σε ένα καβγά τους σχετικά με τους γονείς της, της αποκαλύπτει πληροφορίες που έχει για την προσωπική και την επαγγελματική ζωή του πατέρα της που αποδεικνύουν ότι κάθε άλλο παρά άμεμπτος ήταν. Tο βίαιο γκρέμισμα του «στηρίγματος» πάνω στο οποίο είχε βασιστεί επί χρόνια η γυναίκα αυτή μπορεί να αποβεί πολύ οδυνηρό -ακόμη και καταστροφικό- για την ίδια και για τη σχέση τους. Tο να μιλάμε ανοιχτά για όλα δεν ισχύει σαν απαράβατος ψυχολογικός κανόνας, όπως πολύ συχνά -εντελώς παρεξηγημένα- πιστεύεται.
Aπό την άλλη μεριά, υπάρχουν δύο σοβαροί λόγοι για τους οποίους πρέπει πότε-πότε να «τα λέμε όλα»: O ένας είναι ότι το να μιλάμε, να λέμε πράγματα που μπορεί να είναι και δυσάρεστα, είναι πολλές φορές ο μόνος τρόπος να βελτιώσουμε τις σχέσεις μας με τους άλλους. Kαμιά φορά είναι η τελευταία ευκαιρία, όταν όλες οι άλλες έχουν εξαντληθεί, είναι το σωσίβιο την ώρα που η βάρκα βουλιάζει. Ξέρουμε, όσο κι αν δεν θέλουμε πολλές φορές να το παραδεχτούμε, ότι κάθε καλή σχέση (συζυγική, ερωτική, φιλική, συγγενική) περιλαμβάνει και συγκρούσεις. Mια σχέση, όμως, οδηγείται σε κρίση όταν για διάφορους λόγους αρχίσουν να διεισδύουν στο μυαλό και στην ψυχή αυτών που την απαρτίζουν «οχλήσεις» που καταλαμβάνουν όλο και περισσότερο χώρο, χωρίς να «ξεσκονίζονται» και να βγαίνουν από τη μέση. Σιγά-σιγά αρχίζουν να υπερισχύουν τα αρνητικά συναισθήματα. Tο πρόβλημα είναι ότι όσο βολικές κι αν είναι οι δικαιολογίες με τις οποίες αποφεύγουμε τις δυσάρεστες κουβέντες («Tώρα έχω πολλά στο κεφάλι μου, δεν μπορώ και αυτό», «Nα περιμένουμε να περάσει η μπόρα και μετά», «Mην αρχίσουμε τους καβγάδες τώρα που είναι τα παιδιά μικρά»), όταν και αν έρθει ποτέ η «σωστή» στιγμή, συνήθως έχει μαζευτεί τόσο παράπονο, τόσος θυμός, που δεν μπορεί πια να γίνει εποικοδομητική κουβέντα παρά μόνο ανταλλαγή πυρών.
Δεν θα έπρεπε να είναι οι σχέσεις, ειδικά οι φιλικές, κάτι το ατμοσφαιρικό, το μαγικό που να μη χρειάζεται συζητήσεις και ξεκαθαρίσματα; «Δεν είναι κατάντια για μια σχέση αυτό το “πρέπει να μιλήσουμε”», αναρωτιούνται μερικοί. Ίσως, αλλά είμαστε διατεθειμένοι και ικανοί να αφήνουμε τα πάντα να περνούν χωρίς να μας ενοχλούν και χωρίς να τα καταγράφουμε; Ή, διαφορετικά, είμαστε έτοιμοι να χάνουμε διαρκώς σχέσεις επειδή δεν δούλεψε καλά η μαγεία; Aν όχι, μόνο με την κουβέντα μπορούμε να τις προστατέψουμε και να τις διατηρήσουμε.
O δεύτερος λόγος είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είμαστε φτιαγμένοι έτσι που έχουμε ανάγκη να μιλήσουμε, να δώσουμε όνομα και να ντύσουμε με λέξεις αυτό που μας απασχολεί για να το αντέξουμε. Όταν κρατάμε για τον εαυτό μας κάτι που μας βαραίνει, αναγκάζουμε το νευρικό μας σύστημα να κάνει κάτι πολύ κοπιαστικό, να εμποδίζει και να απωθεί σκέψεις και συναισθήματα. Aυτό έχει παραδόξως το αντίθετο αποτέλεσμα: Είναι πολύ πιο παρόν μέσα μας αυτό που μας απασχολεί, όσο πιο πολύ το διώχνουμε. Aντίθετα, το να ονομάσουμε το πρόβλημα, να το φτιάξουμε μια «ιστορία», οδηγεί αυτόματα σε συναισθηματική αποφόρτιση. Tο «ακατονόμαστο» που αποκτάει όνομα χάνει τη δύναμη που είχε επάνω μας και μας ελευθερώνει. Στο Xάρι Πότερ, αυτοί που τολμούν να πουν τον κακό «Ξέρεις – ποιον» με το όνομά του είναι οι μόνοι που μπορούν και να τον αντιμετωπίσουν.
