Μαθήματα διαχείρισης θυμού από τους Στωικούς !

cato


Αν όταν θυμώνουμε με τα ελαττώματα των ανθρώπων στραφούμε προς τα δικά μας και τα εξετάσουμε, ο θυμός θα μας περάσει.

Οι άνθρωποι κάνουν ό,τι μπορούν. Λιγοστοί είναι εκείνοι που θέλουν να είναι κακοί. («Ουδείς εκών κακός» έλεγε ο Σωκράτης.)

Όταν κάποιος μας φέρεται άσχημα, πρέπει να σκεφτόμαστε δύο πράγματα: πρώτον, ότι κι εμείς έχουμε ελαττώματα και, δεύτερον, ότι ο καθένας είναι, εν μέρει τουλάχιστον, προϊόν των συνθηκών της ζωής του. Αν, λόγου χάρη, κάποιος γίνει κατά συρροήν δολοφόνος, υπάρχουν πολλές πιθανότητες να έχει κακοποιηθεί στην παιδική του ηλικία, να έχει δηλαδή «κατασκευαστεί» μέσα από φρικτές καταστάσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραβλέπουμε τις αποτρόπαιες πράξεις ή ότι πρέπει να εξισώνουμε το ηθικό βάρος όλων των πράξεων, ή να τις αφήνουμε ατιμώρητες.

Όταν λοιπόν οι άνθρωποι δεν ενεργούν με τον τρόπο που θέλουμε, ας δείχνουμε επιείκεια. Ο λαός, που δεν είναι πάντα σοφός —αλλά μερικές φορές είναι—, λέει: «Δώσε τόπο στην οργή». Εξάλλου, δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι την ίδια πνευματική δύναμη ώστε να γίνονται καλύτεροι. Η βελτίωσή μας είναι μια σταδιακή διαδικασία με πολλά πισωγυρίσματα. Πρέπει να μάθουμε να συγχωρούμε τους άλλους όπως συγχωρούμε τον εαυτό μας. Κι εκτός αυτού, όπως έλεγε ο Όσκαρ Ουάιλντ, με το να συγχωρούμε τους εχθρούς μας τους εκνευρίζουμε λίγο περισσότερο — πράγμα που μπορεί να είναι διασκεδαστικό και σωτήριο.

Η συνηθέστερη αντίδρασή μας στους κλέφτες, τους ψεύτες, τους κακοποιούς είναι το μίσος και η επιθυμία για εκδίκηση. Όμως το πρόβλημα δεν λύνεται έτσι. «Προτού ξεκινήσεις για ταξίδι εκδίκησης, σκάψε δύο τάφους» λέει ο Κομφούκιος. Το πρόβλημα λύνεται με την κατανόηση, με την αποδοχή του εξής απλού γεγονότος: οι άνθρωποι που σφάλλουν στερούνται των ηθικών εκείνων κριτηρίων που οδηγούν τους ενάρετους. Όταν λοιπόν κάποιος πει ή κάνει κάτι ανόητο, κάτι απεχθές, είναι άξιος οίκτου, όχι θυμού.

Τέλος, είναι χρήσιμο να σκεφτόμαστε πως αν οι άνθρωποι μας ήξεραν καλύτερα, αν ήξεραν τα βαθύτερα ελαττώματα μας, ίσως να μας κακολογούσαν ακόμα περισσότερο. Πολλά από τα ελαττώματα μας τα ξέρουμε μόνον εμείς. Όλοι έχουμε μυστικά, υπό την έννοια ότι προσπαθούμε να δείχνουμε καλύτεροι απ’ ό,τι είμαστε.

stoikoiΑν λοιπόν κάποιος σε έχει εξοργίσει, έχε υπόψη ότι είναι η δική σου σκέψη που σε εξοργίζει (κάτι σχετικό λέει και ο Δαλάι Λάμα για τον θυμό) — μην αφήσεις τις εντυπώσεις σου να σε παρασύρουν σε υπερβολικές αντιδράσεις. Αν δώσεις λίγο χρόνο στον εαυτό σου, θα μπορέσεις να ελέγξεις τις αντιδράσεις σου: η σύγχρονη λέξη είναι «anger management».


Όλοι θα συμφωνήσουμε ότι ο θυμός καταστρέφει την ικανότητά μας να παίρνουμε σωστές αποφάσεις. Γι’ αυτό, πρέπει να φερόμαστε με μετριοπάθεια και, ταυτοχρόνως, με αποφασιστικότητα. Ο Επίκτητος λέει ότι κάθε πράγμα έχει δύο λαβές: μία από την οποία μπορείς να το σηκώσεις και μία από την οποία δεν μπορείς. Δηλαδή, κάθε πράγμα έχει δύο όψεις, μία υποφερτή και μία όχι. Ο θυμός μοιάζει ανώφελος· μας εμποδίζει να διαχειριζόμαστε την κατάσταση που ουσιαστικά τον προκάλεσε και, όχι σπάνια, γίνεται εργαλείο παραλογισμού. Λέει ο Ρωμαίος ιστορικός Τάκιτος: «Οι προσβολές, όταν γίνονται δεκτές με περιφρονητική σιωπή, εξουδετερώνονται. Όταν γίνονται δεκτές με εκνευρισμό όμως, δείχνουμε ότι, σε κάποιο βαθμό, αναγνωρίζουμε την αλήθεια των προσβολών».

Ο Σωκράτης δεν έχανε ποτέ την ψυχραιμία του. Στις διαφωνίες του με άλλους ανθρώπους δεν έλεγε ποτέ κάτι αλαζονικό ή υβριστικό, ανεχόταν την αλαζονεία των άλλων βάζοντας τέρμα στον διαπληκτισμό. Η αλαζονεία δεν μας αφήνει να δούμε τα ελαττώματά μας, αλλά, όπως έλεγε ο Απολλόδωρος, δεν υπάρχει ανάστημα στο ανθρώπινο γένος που να μην το συνέτριψε ο χρόνος ή ο φθόνος.

61stoiki

Από το βιβλίο  του Μαξ Έξελμαν «61 μαθήματα καθημερινής ζωής από τους Στωικούς», σε απόδοση Σώτης Τριανταφύλλου, εκδόσεις Πατάκη. 

stoics

Σ αυτό το βιβλιαράκι ο Μαξ Έξελμαν συγκεντρώνει μερικές σκέψεις των Στωικών φιλοσόφων, οι οποίοι αποδεικνύονται σταθερά επίκαιροι. Η σοφία τους μπορεί να ανοίξει δρόμους στη σκέψη μας, να θεραπεύσει την ψυχή μας και να μας βοηθήσει να δούμε τη ζωή μας με καινούριο βλέμμα, να γίνουμε καλύτεροι και πιο ευτυχισμένοι. Η φιλοσοφία των Στωικών μπορεί να συνοψιστεί στην πρόταση που αναφέρεται στα προγράμματα των 12 βημάτων -“Θεέ μου, δώσε μου τη δύναμη να αλλάξω αυτά που μπορώ, την υπομονή να αντέξω αυτά που δεν μπορώ και τη σοφία για να διακρίνω τη διαφορά μεταξύ τους”-, αλλά την υπερβαίνει.

Antikleidi , http://antikleidi.com

σχετικά:

Επίκτητος: 10 συμβουλές για μια καλύτερη ζωή

Αν θέλεις να είσαι καλός, ξεκίνα από την πεποίθηση ότι είσαι κακός

3 CommentsLeave a comment

  • Δε λεει αυτό το κείμενο. Ο Σωκράτης δεν ζούσε σε σπηλιές. Ήταν κατεξοχήν άνθρωπος της πόλης. Κι όταν κάποιος τον προσέβαλε, δεν “έδινε τόπο στην οργή”. Του απαντούσε με ειρωνική ευστροφία, δείχνοντάς του ότι κάνει λάθος και, κατ’ ουσίαν, γελοιοποιώντας τον (έτσι έκανε μέχρι και την Απολογία του διαλογικά, και γελοιοποίησε τους κατηγόρους του). Βέβαια, προκύπτει ζήτημα “ποιος ήταν ο Σωκράτης”: του Πλάτωνα; Των Κυνικών; Του Ξενοφώντα; Του Επίκουρου; But this another question. Και κανένας απ’ αυτούς δεν ζούσε σε σπηλιές και δεν έτρωγε καρύδια.

    • ναι αλλα ομως δες τι λεει εδω το κειμενο που μου εκανε εντυπωση: <> αυτο ειδα και μου κινησε τη περιεργεια. ευχαριστω για το σχολιο σου παντως

  • Άλλο “αλαζονικό ή υβριστικό”, άλλο “ειρωνικό”. Ο Σωκράτης απαντούσε, αλλά απαντούσε με ειρωνεία. Δεν ήταν ούτε αλαζόνας, ούτε υβριστής. Ήταν “είρων”. Συζητούσε τα πάντα και δεν άφηνε τίποτα “να πέσει κάτω”. Η αλήθεια είναι ότι αδιαφορούσε για την γνώμη του άλλου (αυτό είναι ειρωνεία). Αυτό που τον ενδιέφερε ήταν η αλήθεια. Και τώρα: η αλήθεια είναι ότι δεν μπορείς να στηριχτείς στο κείμενο που δημοσιεύει το “Αντικλείδι” για να καταλάβεις τι καπνό φούμαιρνε ο Σωκράτης, ή ο Επίκτητος, ή οποιοσδήποτε από τους άλλους που αναφέρει (αυτά με τις σπηλιές ήταν κάτι ανέκδοτα που τα’ χαν κολλήσει στον “Ηράκλειτο”, τον επιλεγόμενο και ‘μισάνθρωπο”. Θεωρούνται πλασματικά και ιστορικά ανακριβή). Ούτε οι θέσεις του κειμένου του “Αντικλειδιού” με βρίσκουν τελείως σύμφωνο. Πάρε ως πιο έγκυρη την παρατήρηση του Αριστοτέλη: “το να θυμώνεις είναι εύκολο. Το να θυμώνεις με τον σωστό άνθρωπο, στο σωστό βαθμό, για τον σωστό λόγο … αυτό δεν είναι εύκολο”. Ο ορισμός της “συναισθηματικής νοημοσύνης”. Το να διατηρείς την ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ του θυμού, και να μην τον ξοδεύεις για λάθος λόγους. Το Αριστοτελικό από μνήμης: το αναφέρει ο Daniel Goleman, στην “Συναισθηματική Νοημοσύνη”, την οποία συνιστώ και ως βιβλίο.